صورت اوّل احوال ژوغرافى مكهء مكرّمه و اوايل احوال آنجا و هيئت و صورت و وضع ابنيهء مباركه بيت معظّم را تعريف و بيان مىكند . اراضى عربستان كه دولت عثمانى در قطعهء آسيا فرمانرواى اوست به دو قسم منقسم است : يكى قطعهء حجازيه و ديگرى قطعهء يمانيه است . قطعهء جسيمهء حجاز كه عبارت از يك ربع جزيرة العرب است چنان كه در وجههء سيّم جلد مرآة جزيره و در صورت دوّم همين وجهه در مبحث حجاز تعريف و ارائه شده است . قطعهء حجاز در شمال و شمال غربى جزيرة العرب و در سواحل شرقى بحر احمر كه از سويش [ - سوئز ] تا يمن امتداد يافته است واقع شده است . شرقا با بلاد نجد و صحراى احفال ، غربا با بحر احمر ، جنوبا با خطهء يمانيه ، و شمالا با فرات و باديهء عرب و جبال و واديهاى شام محاط و محدود است . چون اين خطهء مسعوده حاجز بين تهامه و نجد است ، يعنى در ميان اين دو قطعه واقع است حجاز ناميده مىشود . اكثر محال قطعهء مباركهء حجاز بيابان و صحرا بوده ، چون بطور مطلوب باران نمىبارد ،